Duchackie ślady w Krakowie (2)

Kościół Świętego Krzyża. Około roku 1200 biskup krakowski Pełka (Fulco) ufundował w Krakowie kościół pw. Św. Krzyża.

Pierwotna budowla była murowana z ciosów piaskowca. Nie wiadomo, gdzie dokładnie była usytuowana ta późnoromańska świątynia, być może stała na miejscu obecnego kościoła.

W 1244 r. biskup Prandota przeniósł Zakon Ducha Świętego – duchaków
i siostry duchaczki z Prądnika Białego do Krakowa (gdzie ufundował i uposażył nowy szpital i klasztor) i oddał im – już parafialny wówczas – kościół Św. Krzyża, wiążąc nierozerwalnie jego dzieje na następne pięć i pół wieku z zakonem i krakowskim szpitalem Ducha Świętego.
 W XIV w. została zbudowana nowa, gotycka świątynia Św. Krzyża. W tym czasie powstał w kompleksie zabudowań klasztorno-szpitalnych również kościół pw. Ducha Świętego. W 1783 r. uległa kasacie polska prowincja duchaków, a kościół i opiekę nad parafią powierzono od 1788 r. księżom diecezjalnych. Obecny kościół pochodzi z XIV w. Do końca wieku XVIII otoczony był cmentarzem parafialnym. Łączył się z zabudowaniami klasztornymi braci duchaków korytarzem wspartym na czterech arkadach. To tutaj znajduje się XV-wieczna chrzcielnica z brązu czy przedstawienie Speculum Peccatoris. Wreszcie, jest to jedyny w Krakowie kościół, którego sklepienie wspiera się na jednej tylko kolumnie.
Podwójny krzyż – charakterystyczne godło Zakonu Ducha Świętego, znajdujący się w wielu miejscach kościoła, świadczy o wielowiekowej obecności i posłudze duchaków w tym miejscu.



Wybrane zabytki kościoła Św. Krzyża związane z historią duchacką:
 

U podstawy sześciokondygnacyjnej wieży znajdują się gotyckie krużganki arkadowe, tworzące kruchtę (z ciosów piaskowca). Są one ewenementem w Krakowie. Kruchta ma krzyżowo-żebrowe sklepienie z 1443 r. W zwieńczeniu ceglanych ścian wieży odkryto relikty ośmiu gotyckich okienek, które być może pełniły niegdyś rolę strzelnic. W pomieszczeniu nad kruchtą znajdowała się kaplica bracka Bractwa Ducha Świętego. Wchodziło się do niej z chóru muzycznego przez arkadę; została ona zamurowana po pożarze  z 1528 r.                                                                                

 
Pochodzące z II ćw. XVII w. stalle w nawie pierwotnie znajdowały się w kościele Świętego Ducha. Zostały tu przeniesione dopiero między 1748 a 1832 rokiem. Ich strukturę wykonano z drewna iglastego, snycerkę zaś z lipowego. W całości pokryte są ciemną olejną polichromią i złoceniami. Obrazy w zapleckach przedstawiają sceny związane z powstaniem Zakonu Ducha Świętego.

Stalle w prezbiterium wraz z tronem prepozyta  dekoracją chóru datowane są na II ćw. XVIII w. Powstały przed 1748 r., najprawdopodobniej ok. 1722. Elementy te wykonane są z drewna pomalowanego czarną farbą olejną. Wszystkie obrazy w stallach wiążą się z duchakami; tworzą dwa cykle: dot. bł. Gwidona z Montpellier (po stronie północnej) i św. Marty (na ścianie południowej). Obrazy w medalionach wykonane są na deskach, pozostałe na płótnie.

Gotycką chrzcielnicę z brązu wykonał w 1423 r. ludwisarz krakowski Jan Freudenthal. Jest ona najbardziej bogato ozdobionym gotyckim wyrobem ludwisarskim w Krakowie.
Jest także godło duchaków. Nie zachowała się oryginalna podstawa chrzcielnicy. Obecna jest, podobnie jak i pokrywa, neogotycka (XIX w.).

U Świętego Krzyża znajdują się dwa lawaterze (umywalnie kapłańskie). Pierwszy z nich, renesansowy z 1581 r. pochodzi ze zburzonego kościoła Ducha Świętego. Wykonano go z kamienia pińczowskiego, mierzy 180 cm wysokości i ma bogatą dekorację rzeźbiarską. Podczas prac konserwatorskich pod koniec XIX w. wmurowano go w południową ścianę kruchty.

Drugi, unikatowy, ozdobiony chrząstkowo-małżowinowym ornamentem, można podziwiać w zakrystii. Datowany jest na połowę XVII stulecia.



W kaplicy Matki Bożej Loretańskiej stoi figura Pana Jezusa Frasobliwego, czczona tutaj od początku XVI w. Takie przedstawienie jest charakterystyczne dla kościołów duchackich.
 
 

 



Więcej informacji oraz prezentacja bogatej galerii:  http://www.krzyzkrakow.pl

 
 

Odsłony: 3068

Artykuły pokrewne

Mamy szczególne nabożeństwo
do Ducha Świętego

Czcimy Chrystusa
w cierpiącym człowieku...

 

Maryja jest nam wzorem
uległości Duchowi Świętemu